Praktijkprogramma Herinrichting Stedelijke Ondergrond

Herinrichten van de ondergrond met een aantal lokale coalities op een toekomst-vaste manier

Aanleiding

Het is al vol of wordt te vol in de stedelijke ondergrond en daar krijgen we steeds meer last van. Veel van de al bestaande constructies in of op de ondergrond zijn aan vervanging toe de komende jaren. Denk hierbij niet alleen aan kabels en leidingen, maar ook aan kademuren, bruggen, onderdoorgangen en funderingen. Daarnaast is er voor diverse maatschappelijke ontwikkelingen extra ruimte nodig in de ondergrond: energietransitie met aanleg warmtenetten en verzwaring elektriciteitsnet, klimaatadaptatie met aanleg van bijvoorbeeld extra infrastructuur en groenvoorziening, grondstoffentransitie met meer aandacht voor hergebruik van afvalstoffen, elektrificatie van de mobiliteit, sensoren, 5G-uitrol, et cetera.  

De impact van maatschappelijke ambities op het ruimtebeslag in de ondergrond is in de praktijk extra groot doordat er geen regie is op de aanleg en beheer & onderhoud van alle afzonderlijke elementen. Daarnaast ontbreekt de connectie op strategisch en tactisch niveau. Elke individuele ambitie wordt gerealiseerd door (semi)publieke en private partijen zonder rekening te houden met het totaalpakket aan wensen. Hooguit wordt nu lokaal de uitvoering van werkzaamheden voor de komende 2-3 jaar afgestemd. Integraal ontworpen door partijen gezamenlijk wordt er zelden iets, behalve in nieuwbouwwijken. Naast de aanleg en aanpassing van de fysieke infrastructuur spelen er ook issues als te hoge of te lage (grond)waterstanden, water- en bodemkwaliteit, biodiversiteit, mogelijkheden om CO2 vast te leggen in de ondergrond, archeologie, aanwezigheid van explosieven, enzovoort. 

Problemen bij gebrekkige coördinatie/regie zijn:

  • Het past simpelweg niet, waardoor niet alle ambities gerealiseerd kunnen worden
  • Het wordt te duur
  • Overlast is onacceptabel 

Een andere werkwijze is noodzakelijk om maatschappelijke doelen te kunnen realiseren tegen acceptabele kosten en om overlast te beperken. Ingrediënten hiervoor zijn meer samenwerking, meer regie of coördinatie, langer vooruitkijken met behulp van scenario’s, samen ontwerpen, samen financiering regelen en samen uitvoeren.  Dat is niet een beetje anders, maar is een complexe transitie met heel veel (typen) partijen.

Doel 

Herinrichten van de (stedelijke) ondergrond in straten en wijken met een aantal lokale coalities op een toekomst-vaste manier, waarbij alle functionaliteit die de komende 10-15 jaar gewenst is, kan worden gerealiseerd tegen minimale maatschappelijke kosten en met minimale overlast.

Dat wat werkt voor de betrokken lokale coalities, qua proces en/of techniek, moet herhaalbaar zijn op andere plekken in Nederland.

Aanpak

Onze aanpak is erop gericht de koplopers te ondersteunen en met elkaar in contact te brengen; daar waar al meer wordt samengewerkt en daar waar partijen al langer vooruitdenken en plannen. De resultaten van deze koplopers kunnen anderen inspireren ook mee te doen.

Stappen:

  • Het vormen van een lokale coalitie met alle partijen die in een gebied opdracht kunnen geven tot werkzaamheden in de grond.
  • Het formuleren van ambitie: Hoe zou je willen dat het in de ideale wereld gaat? 
    • Een integraal en toekomst-vast ontwerp 
  • In échte projecten gaan leren om geheel of gedeeltelijk zo te werken

Stand van zaken

Er worden nu gesprekken gevoerd met diverse gemeenten en partijen in die gemeenten. We zoeken er nog een aantal bij.   

Ben jij bereid mee te doen aan het organiseren van een verkennend gesprek met zoveel mogelijk partijen in jouw regio op weg naar die coalitie? Help ons mee om de lijst met stakeholders compleet te maken! 

Contact

Wil Kovacs - Gemeente Rotterdam
Han de Wit - TAUW
Ruud IJtsma - Bouwend Nederland
Robbert Ephraim - Stichting Mijn Aansluiting
Harald Versteeg - De Bouwcampus/RWS
Evelijn Martinius - De Bouwcampus
Alice Vogel - De Bouwcampus
Pepik Henneman - De Bouwcampus

Coalitiepartners

De coalitiepartners zijn Gemeente Zoetermeer, Gemeente Rotterdam en Gemeente Amsterdam.


De mensen

Wil Kovacs

Transitiemanager

Han de Wit

Transitiemedewerker

Ruud IJtsma

Transitiemedewerker

Harald Versteeg

Transitiemanager

Evelijn Martinius

Transitiemedewerker

Alice Vogel

Transitiemedewerker


Catalogus

Op diverse plekken in Nederland wordt de ambitie van meer integraal werken en langer vooruitplannen in de ondergrondse ruimte omarmd. In projecten worden ervaringen opgedaan met bijvoorbeeld andere vormen van samenwerking. Al deze praktijkvoorbeelden worden gepresenteerd in de HSO catalogus. Bekijk de catalogus.

 


Documenten


Agenda

  • 30/09/2021
    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond - Strategische samenwerking

    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond - Strategische samenwerking

    Op diverse plekken in Nederland wordt de ambitie van meer integraal werken en langer vooruitplannen al omarmd. De Bouwcampus brengt in het praktijkprogramma mensen bij elkaar die in hun werk te maken hebben met de inrichting van de ondergrond en daarbij te maken krijgen met vraagstukken die vragen om meer samenwerking. Ervaringen uit de praktijk, de uitdagingen en de dilemma’s waar je dan mee te maken krijgt staan centraal in de maandelijkse 'TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond'.

    De derde sessie vindt plaats op donderdag 30 september. De centrale vraag van deze sessie is: Hoe ontstaat meerjarige, integrale samenwerking? 

    Sprekers

    Henri van de Zande (Evides) en Geert Roovers (Antea Group).
    Henri werkt als samenwerkingscoördinator voor Evides. Geert is adviseur bij de Antea Group en geeft als lector leiding aan het lectoraat Bodem & Ondergrond van de Hogeschool Saxion.

    Waarom deze bijeenkomsten?

    De stedelijke ondergrond is voor veel mensen onbekend terrein, letterlijk én figuurlijk onzichtbaar en te weinig onderdeel van de verduurzamingsagenda. De verantwoordelijkheid ligt voornamelijk bij experts en deskundigen. Buiten deze groep is het onderwerp weinig bekend. Op de werkvloer lijken individuele groepen, zoals bodemexperts en infra-beheerders, elkaar nauwelijks tegen te komen. Er tekent zich een gefragmenteerd beeld af: er zijn allerlei verschillende ‘werelden’ die ieder iets anders doen én bedoelen wanneer ze aan het werk gaan in dezelfde ondergrond. De Bouwcampus ziet daarom aanleiding om partijen en overlegstructuren in Nederland die bezig zijn met de stedelijke ondergrond actief bij elkaar te brengen om zo integrale ontwerppraktijken aan te jagen.

    De edities van De TransitieMotor worden vormgegeven rondom de maatschappelijke transities waarbij de herinrichting van de stedelijke ondergrond gemoeid is. Dit geldt voor klimaatadaptatie, de energietransitie, de renovatieopdracht en de bodemkwaliteit. Al deze vraagstukken vragen niet alleen om slimme project-coalities, maar ook om een langetermijnvisie, onder andere op gebieds- en marktontwikkelingen. 

    Duurzame, integrale samenwerking wordt vaak gezien als middel om maatschappelijke transities te realiseren. Ondanks de luidde roep om meer samenwerking zien we in de praktijk dat het partijen echter zelden lukt om de verschillende belangen bij elkaar te brengen. Zeker wanneer het gaat om het delen van plannen voor de lange termijn; iets wat juist zo cruciaal lijkt om te kunnen anticiperen en samenwerking te laten lonen.

    In deze sessie ontrafelen we de subtiele succesfactoren van een samenwerkingsverband waarin het wél lijkt te lukken. Zijn er algemene lessen uit zo’n casus te halen, en zo ja welke zijn dat dan? Waar begin je, als je een samenwerking wilt opstarten? En welke mechanismes stimuleren meerjarige, integrale samenwerking?

    Doe mee in ons gesprek met Henri van de Zande en Geert Roovers.   

    Wanneer?

    Donderdag 30 september 16:00 - 17:30 uur (online)

    Aanmelden

    Klik hier om je aan te melden.

    Terugkijken

    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond - kickoff >>
    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond - klimaatadaptatie >>

  • 28/10/2021
    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond - Ondergrond & bodem

    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond - Ondergrond & bodem

    Op diverse plekken in Nederland wordt de ambitie van meer integraal werken en langer vooruitplannen al omarmd. De Bouwcampus brengt in het praktijkprogramma mensen bij elkaar die in hun werk te maken hebben met de inrichting van de ondergrond en daarbij te maken krijgen met vraagstukken die vragen om meer samenwerking. Ervaringen uit de praktijk, de uitdagingen en de dilemma’s waar je dan mee te maken krijgt staan centraal in de maandelijkse 'TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond'.

    De vierde sessie vindt plaats op donderdag 28 oktober. Het thema dat daarin centraal staat is Ondergrond & bodem (gemeente Zaandam) 

    Sprekers

    Stanzi Winkel en Sietske Voets van Procap

    Waarom deze bijeenkomsten?

    De stedelijke ondergrond is voor veel mensen onbekend terrein, letterlijk én figuurlijk onzichtbaar en te weinig onderdeel van de verduurzamingsagenda. De verantwoordelijkheid ligt voornamelijk bij experts en deskundigen. Buiten deze groep is het onderwerp weinig bekend. Op de werkvloer lijken individuele groepen, zoals bodemexperts en infra-beheerders, elkaar nauwelijks tegen te komen. Er tekent zich een gefragmenteerd beeld af: er zijn allerlei verschillende ‘werelden’ die ieder iets anders doen én bedoelen wanneer ze aan het werk gaan in dezelfde ondergrond. De Bouwcampus ziet daarom aanleiding om partijen en overlegstructuren in Nederland die bezig zijn met de stedelijke ondergrond actief bij elkaar te brengen om zo integrale ontwerppraktijken aan te jagen.

    De edities van De TransitieMotor worden vormgegeven rondom de maatschappelijke transities waarbij de herinrichting van de stedelijke ondergrond gemoeid is. Dit geldt voor klimaatadaptatie, de energietransitie, de renovatieopdracht en de bodemkwaliteit. Al deze vraagstukken vragen niet alleen om slimme project-coalities, maar ook om een langetermijnvisie, onder andere op gebieds- en marktontwikkelingen. 

    Wanneer?

    Donderdag 28 oktober 16:00 - 17:30 uur (online)

    Aanmelden

    Klik hier om je aan te melden.

    Terugkijken

    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond - kickoff >>
    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond - klimaatadaptatie >>


Opgave

Herinrichting Stedelijke Ondergrond

Innovatieve, betaalbare oplossingen creëren waardoor de ruimte in de ondergrond effectief wordt benut en het wél allemaal past. Met zo min mogelijk overlast. Een geweldige uitdaging.

Over deze opgave

Herinrichting Stedelijke Ondergrond

Innovatieve, betaalbare oplossingen creëren waardoor de ruimte in de ondergrond effectief wordt benut en het wél allemaal past. Met zo min mogelijk overlast. Een geweldige uitdaging.

Over deze opgave