Praktijkprogramma Herinrichting Stedelijke Ondergrond

Herinrichten van de ondergrond met een aantal lokale coalities op een toekomst-vaste manier

Aanleiding

Het is al vol of wordt te vol in de stedelijke ondergrond en daar krijgen we steeds meer last van. Veel van de al bestaande constructies in of op de ondergrond zijn aan vervanging toe de komende jaren. Denk hierbij niet alleen aan kabels en leidingen, maar ook aan kademuren, bruggen, onderdoorgangen en funderingen. Daarnaast is er voor diverse maatschappelijke ontwikkelingen extra ruimte nodig in de ondergrond: energietransitie met aanleg warmtenetten en verzwaring elektriciteitsnet, klimaatadaptatie met aanleg van bijvoorbeeld extra infrastructuur en groenvoorziening, grondstoffentransitie met meer aandacht voor hergebruik van afvalstoffen, elektrificatie van de mobiliteit, sensoren, 5G-uitrol, et cetera.  

De impact van maatschappelijke ambities op het ruimtebeslag in de ondergrond is in de praktijk extra groot doordat er geen regie is op de aanleg en beheer & onderhoud van alle afzonderlijke elementen. Daarnaast ontbreekt de connectie op strategisch en tactisch niveau. Elke individuele ambitie wordt gerealiseerd door (semi)publieke en private partijen zonder rekening te houden met het totaalpakket aan wensen. Hooguit wordt nu lokaal de uitvoering van werkzaamheden voor de komende 2-3 jaar afgestemd. Integraal ontworpen door partijen gezamenlijk wordt er zelden iets, behalve in nieuwbouwwijken. Naast de aanleg en aanpassing van de fysieke infrastructuur spelen er ook issues als te hoge of te lage (grond)waterstanden, water- en bodemkwaliteit, biodiversiteit, mogelijkheden om CO2 vast te leggen in de ondergrond, archeologie, aanwezigheid van explosieven, enzovoort. 

Problemen bij gebrekkige coördinatie/regie zijn:

  • Het past simpelweg niet, waardoor niet alle ambities gerealiseerd kunnen worden
  • Het wordt te duur
  • Overlast is onacceptabel 

Een andere werkwijze is noodzakelijk om maatschappelijke doelen te kunnen realiseren tegen acceptabele kosten en om overlast te beperken. Ingrediënten hiervoor zijn meer samenwerking, meer regie of coördinatie, langer vooruitkijken met behulp van scenario’s, samen ontwerpen, samen financiering regelen en samen uitvoeren.  Dat is niet een beetje anders, maar is een complexe transitie met heel veel (typen) partijen.

Doel 

Herinrichten van de (stedelijke) ondergrond in straten en wijken met een aantal lokale coalities op een toekomstvaste manier, waarbij alle functionaliteit die de komende 10-15 jaar gewenst is, kan worden gerealiseerd tegen minimale maatschappelijke kosten en met minimale overlast.

Dat wat werkt voor de betrokken lokale coalities, qua proces en/of techniek, moet herhaalbaar zijn op andere plekken in Nederland.

Aanpak

Onze aanpak is erop gericht de koplopers te ondersteunen en met elkaar in contact te brengen; daar waar al meer wordt samengewerkt en daar waar partijen al langer vooruitdenken en plannen. De resultaten van deze koplopers kunnen anderen inspireren ook mee te doen.

Stappen:

  • Het vormen van een lokale coalitie met alle partijen die in een gebied opdracht kunnen geven tot werkzaamheden in de ondergrond.
  • Het formuleren van ambitie: hoe zou je willen dat het in de ideale wereld gaat? 
    • Een integraal en toekomstvast ontwerp 
  • In échte projecten leren om geheel of gedeeltelijk zo te werken

Opgedane kennis en interessante casussen bieden we een podium via:

  • De maandelijkse TransitieMotor Stedelijke Ondergrond, een online bijeenkomstenreeks gericht op het stimuleren van integrale samenwerking in de ondergrond. Bekijk de opnamen van de voorgaande edities via 'Documenten'.
  • De catalogus Herinrichting Stedelijke Ondergrond met praktijkvoorbeelden, waarin onder andere structurele samenwerkingen, projectsamenwerkingen en technische toepassingen zijn opgenomen.

Stand van zaken

Er worden continu gesprekken gevoerd met diverse gemeenten en partijen in die gemeenten om een lokale coalitie op touw te zetten. Echter, na de begeleiding van verschillende intensieve nieuwe coalities in de afgelopen jaren, is besloten om ons netwerk op een stevige manier te verbreden en een meer verbindende rol te spelen. De transitie is verder dan een aantal jaar geleden, waardoor coalities elkaar verder kunnen helpen en niet in alle gevallen meer intensieve begeleiding van De Bouwcampus nodig is.

Ben jij bereid mee te doen aan het organiseren van een verkennend gesprek met zoveel mogelijk partijen in jouw regio op weg naar die coalitie? Help ons mee om de lijst met stakeholders compleet te maken! 

Coalitiepartners

De coalitiepartners zijn Mijn Aansluiting, Gemeentelijk Platform Kabels en Leidingen, Centrum Ondergronds Bouwen (COB), Kennis- en Onderwijscentrum Bodem en Ondergrond voor het Hoger Onderwijs (KOBO-HO), City Deal Openbare RuimteGemeente Zoetermeer, Gemeente Tilburg, Gemeente Leiden, Gemeente Rotterdam en Gemeente Den Haag.


De mensen

Wil Kovacs

Transitiemanager

Robbert Ephraim

Transitiemanager

Han de Wit

Transitiemedewerker

Evelijn Martinius

Transitiemedewerker

Michiel Ockers

Transitiemedewerker


Catalogus

Op diverse plekken in Nederland wordt de ambitie van meer integraal werken en langer vooruitplannen in de ondergrondse ruimte omarmd. In projecten worden ervaringen opgedaan met bijvoorbeeld andere vormen van samenwerking. Al deze praktijkvoorbeelden worden gepresenteerd in de HSO catalogus. Bekijk de catalogus.

 


Documenten


Agenda

  • 26/01/2023
    TransitieMotor Stedelijke Ondergrond | De Bodemexpert van de toekomst met KOBO-HO

    TransitieMotor Stedelijke Ondergrond | De Bodemexpert van de toekomst met KOBO-HO

    De Transitiemotor Stedelijke Ondergrond koerst door! Maandelijks bespreken we met jou de kansen en uitdagingen in de herinrichting van de stedelijke ondergrond. Hoe bieden we alle transities die een plek vragen in de ondergrond het hoofd? Welke rol spelen betrokken coalities daarin? Daar gaan we over in gesprek met steeds een nieuwe casus.

    De volgende editie op donderdag 26 januari (16:00 - 17:30 uur) staat in het teken van de ideale bodemexpert van de toekomst.

    Programma

    We gaan in gesprek met Geert Roovers, lector Bodem en Ondergrond bij Saxion Hogeschool en trekker van het Kennis- en onderwijscentrum bodem en ondergrond voor het hoger onderwijs (KOBO-HO). In oktober sloten De Bouwcampus, het GPKL en KOBO-HO een samenwerkingsovereenkomst voor het lab Ondergrondse Infra, omdat we het belangrijk vinden bij te dragen aan goede bodemexperts – nu én later. Maar wat is dat eigenlijk, de ideale Bodemexpert van de Toekomst? En aan welke vragen zouden zij nu al kunnen werken?

    Wanneer?

    Donderdag 26 januari 16:00 - 17:30 uur (online)

    Aanmelden

    Klik hier om je aan te melden.

  • 24/11/2022
    TransitieMotor Stedelijke Ondergrond | Gebiedsgerichte energietransitie – van klein experiment naar opschaling

    TransitieMotor Stedelijke Ondergrond | Gebiedsgerichte energietransitie – van klein experiment naar opschaling

    De Transitiemotor Stedelijke Ondergrond koerst door! Maandelijks bespreken we met jou de kansen en uitdagingen in de herinrichting van de stedelijke ondergrond. Hoe bieden we alle transities die een plek vragen in de ondergrond het hoofd? Welke rol spelen betrokken coalities daarin? Daar gaan we over in gesprek met steeds een nieuwe casus.

    De volgende editie op donderdag 24 november (16:00 - 17:30 uur) staat in het teken van kleinschalige experimenten in de energietransitie.

    Programma

    Marco Kock vertelt over kleinschalige experimenten in de energietransitie waar burgers bij betrokken zijn. Wat is er nodig om dergelijke experimenten op te schalen? En hoe smeed je dan een goede coalitie?

    Wanneer?

    Donderdag 24 november 16:00 - 17:30 uur (online)

    Aanmelden

    Klik hier om je aan te melden.


Opgave

Herinrichting Stedelijke Ondergrond

Innovatieve, betaalbare oplossingen creëren waardoor de ruimte in de ondergrond effectief wordt benut en het wél allemaal past. Met zo min mogelijk overlast. Een geweldige uitdaging.

Over deze opgave

Herinrichting Stedelijke Ondergrond

Innovatieve, betaalbare oplossingen creëren waardoor de ruimte in de ondergrond effectief wordt benut en het wél allemaal past. Met zo min mogelijk overlast. Een geweldige uitdaging.

Over deze opgave