Praktijkprogramma Herinrichting Stedelijke Ondergrond

Herinrichten van de ondergrond met een aantal lokale coalities op een toekomst-vaste manier

Aanleiding

Het is al vol of wordt te vol in de stedelijke ondergrond en daar krijgen we steeds meer last van. Veel van de al bestaande constructies in of op de ondergrond zijn aan vervanging toe de komende jaren. Denk hierbij niet alleen aan kabels en leidingen, maar ook aan kademuren, bruggen, onderdoorgangen en funderingen. Daarnaast is er voor diverse maatschappelijke ontwikkelingen extra ruimte nodig in de ondergrond: energietransitie met aanleg warmtenetten en verzwaring elektriciteitsnet, klimaatadaptatie met aanleg van bijvoorbeeld extra infrastructuur en groenvoorziening, grondstoffentransitie met meer aandacht voor hergebruik van afvalstoffen, elektrificatie van de mobiliteit, sensoren, 5G-uitrol, et cetera.  

De impact van maatschappelijke ambities op het ruimtebeslag in de ondergrond is in de praktijk extra groot doordat er geen regie is op de aanleg en beheer & onderhoud van alle afzonderlijke elementen. Daarnaast ontbreekt de connectie op strategisch en tactisch niveau. Elke individuele ambitie wordt gerealiseerd door (semi)publieke en private partijen zonder rekening te houden met het totaalpakket aan wensen. Hooguit wordt nu lokaal de uitvoering van werkzaamheden voor de komende 2-3 jaar afgestemd. Integraal ontworpen door partijen gezamenlijk wordt er zelden iets, behalve in nieuwbouwwijken. Naast de aanleg en aanpassing van de fysieke infrastructuur spelen er ook issues als te hoge of te lage (grond)waterstanden, water- en bodemkwaliteit, biodiversiteit, mogelijkheden om CO2 vast te leggen in de ondergrond, archeologie, aanwezigheid van explosieven, enzovoort. 

Problemen bij gebrekkige coördinatie/regie zijn:

  • Het past simpelweg niet, waardoor niet alle ambities gerealiseerd kunnen worden
  • Het wordt te duur
  • Overlast is onacceptabel 

Een andere werkwijze is noodzakelijk om maatschappelijke doelen te kunnen realiseren tegen acceptabele kosten en om overlast te beperken. Ingrediënten hiervoor zijn meer samenwerking, meer regie of coördinatie, langer vooruitkijken met behulp van scenario’s, samen ontwerpen, samen financiering regelen en samen uitvoeren.  Dat is niet een beetje anders, maar is een complexe transitie met heel veel (typen) partijen.

Doel 

Herinrichten van de (stedelijke) ondergrond in straten en wijken met een aantal lokale coalities op een toekomst-vaste manier, waarbij alle functionaliteit die de komende 10-15 jaar gewenst is, kan worden gerealiseerd tegen minimale maatschappelijke kosten en met minimale overlast.

Dat wat werkt voor de betrokken lokale coalities, qua proces en/of techniek, moet herhaalbaar zijn op andere plekken in Nederland.

Aanpak

Onze aanpak is erop gericht de koplopers te ondersteunen en met elkaar in contact te brengen; daar waar al meer wordt samengewerkt en daar waar partijen al langer vooruitdenken en plannen. De resultaten van deze koplopers kunnen anderen inspireren ook mee te doen.

Stappen:

  • Het vormen van een lokale coalitie met alle partijen die in een gebied opdracht kunnen geven tot werkzaamheden in de ondergrond.
  • Het formuleren van ambitie: hoe zou je willen dat het in de ideale wereld gaat? 
    • Een integraal en toekomstvast ontwerp 
  • In échte projecten leren om geheel of gedeeltelijk zo te werken

Opgedane kennis en interessante casussen bieden we een podium via:

  • De maandelijkse TransitieMotor, een online bijeenkomstenreeks gericht op het stimuleren van integrale samenwerking in de ondergrond. Bekijk de opnamen van de voorgaande edities via 'Documenten'.
  • De catalogus Herinrichting Stedelijke Ondergrond met praktijkvoorbeelden, waarin onder andere structurele samenwerkingen, projectsamenwerkingen en technische toepassingen zijn opgenomen.

Stand van zaken

Er worden gesprekken gevoerd met diverse gemeenten en partijen in die gemeenten. We zoeken er nog een aantal bij.   

Ben jij bereid mee te doen aan het organiseren van een verkennend gesprek met zoveel mogelijk partijen in jouw regio op weg naar die coalitie? Help ons mee om de lijst met stakeholders compleet te maken! 

Coalitiepartners

De coalitiepartners zijn Gemeente Zoetermeer, Gemeente Rotterdam en Gemeente Amsterdam.


De mensen

Wil Kovacs

Transitiemanager

Harald Versteeg

Transitiemanager

Han de Wit

Transitiemedewerker

Alice Vogel

Transitiemedewerker

Evelijn Martinius

Transitiemedewerker


Catalogus

Op diverse plekken in Nederland wordt de ambitie van meer integraal werken en langer vooruitplannen in de ondergrondse ruimte omarmd. In projecten worden ervaringen opgedaan met bijvoorbeeld andere vormen van samenwerking. Al deze praktijkvoorbeelden worden gepresenteerd in de HSO catalogus. Bekijk de catalogus.

 


Documenten


Agenda

  • 30/06/2022
    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond | Stimuleringsmodel voor integrale samenwerking

    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond | Stimuleringsmodel voor integrale samenwerking

    Op diverse plekken in Nederland wordt de ambitie van meer integraal werken en langer vooruitplannen al omarmd. De Bouwcampus brengt in het praktijkprogramma mensen bij elkaar die in hun werk te maken hebben met de inrichting van de ondergrond en daarbij te maken krijgen met vraagstukken die vragen om meer samenwerking. Ervaringen uit de praktijk, de uitdagingen en de dilemma’s waar je dan mee te maken krijgt staan centraal in de maandelijkse 'TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond'.

    De volgende TransitieMotor vindt plaats op donderdag 30 juni. Het onderwerp is het stimuleringsmodel voor integrale samenwerking.

    Waarom deze bijeenkomsten?

    De stedelijke ondergrond is voor veel mensen onbekend terrein, letterlijk én figuurlijk onzichtbaar en te weinig onderdeel van de verduurzamingsagenda. De verantwoordelijkheid ligt voornamelijk bij experts en deskundigen. Buiten deze groep is het onderwerp weinig bekend. Op de werkvloer lijken individuele groepen, zoals bodemexperts en infra-beheerders, elkaar nauwelijks tegen te komen. Er tekent zich een gefragmenteerd beeld af: er zijn allerlei verschillende ‘werelden’ die ieder iets anders doen én bedoelen wanneer ze aan het werk gaan in dezelfde ondergrond. De Bouwcampus ziet daarom aanleiding om partijen en overlegstructuren in Nederland die bezig zijn met de stedelijke ondergrond actief bij elkaar te brengen om zo integrale ontwerppraktijken aan te jagen.

    De edities van De TransitieMotor worden vormgegeven rondom de maatschappelijke transities waarbij de herinrichting van de stedelijke ondergrond gemoeid is. Dit geldt voor klimaatadaptatie, de energietransitie, de renovatieopdracht en de bodemkwaliteit. Al deze vraagstukken vragen niet alleen om slimme project-coalities, maar ook om een langetermijnvisie, onder andere op gebieds- en marktontwikkelingen. 

    Wanneer?

    Donderdag 30 juni 16:00 - 17:30 uur (online)

    Aanmelden

    Klik hier om je aan te melden.

    Terugkijken

  • 31/03/2022
    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond | Praktijkcasus integrale gebiedsontwikkeling Schiphol Zuid

    TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond | Praktijkcasus integrale gebiedsontwikkeling Schiphol Zuid

    Op diverse plekken in Nederland wordt de ambitie van meer integraal werken en langer vooruitplannen al omarmd. De Bouwcampus brengt in het praktijkprogramma mensen bij elkaar die in hun werk te maken hebben met de inrichting van de ondergrond en daarbij te maken krijgen met vraagstukken die vragen om meer samenwerking. Ervaringen uit de praktijk, de uitdagingen en de dilemma’s waar je dan mee te maken krijgt staan centraal in de maandelijkse 'TransitieMotor: lokale coalities in de ondergrond'.

    De volgende TransitieMotor vindt plaats op donderdag 31 maart. Deze middag staat de casus ‘Integrale gebiedsontwikkeling Schiphol Zuid’ centraal.

    Spreker

    Wat kunnen lokale coalities leren van Schiphol op het gebied van integraal programmeren? Aan de hand van de casus Schiphol Zuid geeft Arnaud Bots, strategisch adviseur Strategy & Planning, inzicht in deze vraag.

    Omdat er verschillende uitdagingen tegelijk op Schiphol Zuid af kwamen, is drie jaar geleden een integraal plan met principes qua indeling en fasering voor de ontwikkeling opgesteld. Voor het gehele gebied, over alle afdelingen heen, met ruimte voor onder andere infrastructuur, utiliteiten, landingsbanen, logistiek, parkeren, gebouwen, verduurzamingsopgaven en klimaatrobuustheid. Het was, ondanks dat Schiphol de meeste assets in eigen eigendom heeft, een hele opgave om over de gehele breedte integraal te werken. Het plan bevat een blauwdruk op hoofdlijnen dat ongeveer negen jaar vooruit loopt, waarvan de principes qua indeling ook vandaag nog stevig staan.

    Arnaud vertelt onder andere over de totstandkoming, zijn visie op co-creatie in een integraal programmeringsproces, de rol van besluitvorming en de toegevoegde waarde van een centraal orgaan op (integrale) strategie.

    Waarom deze bijeenkomsten?

    De stedelijke ondergrond is voor veel mensen onbekend terrein, letterlijk én figuurlijk onzichtbaar en te weinig onderdeel van de verduurzamingsagenda. De verantwoordelijkheid ligt voornamelijk bij experts en deskundigen. Buiten deze groep is het onderwerp weinig bekend. Op de werkvloer lijken individuele groepen, zoals bodemexperts en infra-beheerders, elkaar nauwelijks tegen te komen. Er tekent zich een gefragmenteerd beeld af: er zijn allerlei verschillende ‘werelden’ die ieder iets anders doen én bedoelen wanneer ze aan het werk gaan in dezelfde ondergrond. De Bouwcampus ziet daarom aanleiding om partijen en overlegstructuren in Nederland die bezig zijn met de stedelijke ondergrond actief bij elkaar te brengen om zo integrale ontwerppraktijken aan te jagen.

    De edities van De TransitieMotor worden vormgegeven rondom de maatschappelijke transities waarbij de herinrichting van de stedelijke ondergrond gemoeid is. Dit geldt voor klimaatadaptatie, de energietransitie, de renovatieopdracht en de bodemkwaliteit. Al deze vraagstukken vragen niet alleen om slimme project-coalities, maar ook om een langetermijnvisie, onder andere op gebieds- en marktontwikkelingen. 

    Wanneer?

    Donderdag 31 maart 16:00 - 17:30 uur (online)

    Aanmelden

    Klik hier om je aan te melden

    Terugkijken


Opgave

Herinrichting Stedelijke Ondergrond

Innovatieve, betaalbare oplossingen creëren waardoor de ruimte in de ondergrond effectief wordt benut en het wél allemaal past. Met zo min mogelijk overlast. Een geweldige uitdaging.

Over deze opgave

Herinrichting Stedelijke Ondergrond

Innovatieve, betaalbare oplossingen creëren waardoor de ruimte in de ondergrond effectief wordt benut en het wél allemaal past. Met zo min mogelijk overlast. Een geweldige uitdaging.

Over deze opgave