VERSNELLINGSTAFEL ‘STIKSTOF'

VERSNELLINGSTAFEL ‘STIKSTOF'

Door de zogenaamde ‘stikstofuitspraak’ van de Raad van State liggen op dit moment in Nederland circa18.000 projecten stil waaronder een heel groot aantal woningbouwprojecten. De urgentie om weer te kunnen bouwen is hoog. Op verzoek van de Verstedelijkingsalliantie* organiseerde De Bouwcampus daarom op 25 september 2019 de Versnellingstafel ‘Stikstofverlaging Bouw’ met als centrale vraag: hoe kunnen we zorgen dat er zo snel mogelijk emissieloos of emissiearm gebouwd kan gaan worden? Hierbij gaat het met name om de tijdelijke emissies. Hoe groot zijn die en wat zijn maatregelen en innovaties die binnen de projectgrenzen kunnen worden toegepast om stikstofemissies (en andere vervuilende emissies) te voorkomen of tegen te gaan? Oftewel: hoe kun je de stikstofuitstoot bij woningbouw, tijdens de bouw- en gebruiksfase, substantieel –het liefst tot nul- reduceren?
Aan de Versnellingstafel namen deel: Royal HaskoningDHV, Koninklijke BAM Groep, Radboud Universiteit, Dura Vermeer, TNO Advies en Onderzoek, 3D Makers Zone, De Verkeersonderneming, Bouwend Nederland en Cepezed. Tauw Advies- en Ingenieursbureau en TU Delft Botanische tuin brachten kennis in.

De uitkomsten van de Versnellingstafel geven een inzicht in wat op korte en middellangetermijn gedaan kan worden. Vaker door bronmaatregelen, maar ook door anders met elkaar om te gaan. Naar schatting van de deelnemers ontstaan hiermee kansen om een deel van de woningbouwprojecten vlot te trekken.

Geplaatst: 03 oktober 2019

Deel deze pagina

‘NIET ALLES KAN’

Eind mei deed de Raad van State de zogenaamde ‘stikstofuitspraak’: het Programma Aanpak Stikstof (PAS) kan niet langer worden gebruikt voor toestemmingverlening van activiteiten die stikstofemissie veroorzaken in (de buurt van) kwetsbare Natura 2000-gebieden. Als gevolg hiervan is onder andere de bouw van veel woningen stil komen te liggen.
In opdracht van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is vervolgens het Adviescollege Stikstofproblematiek, onder voorzitterschap van Johan Remkes, gevraagd hoe om te gaan met de stikstofproblematiek in Nederland. Dit Adviescollege bracht -op hetzelfde moment dat de Versnellingstafel werd gehouden- haar eerste advies uit met de veelzeggende titel ‘Niet alles kan’.

Belangrijke noties voor de bouwsector hieruit zijn onder andere: de sector moet emissiearm gaan bouwen, bouwprojecten moeten integraal benaderd worden vanuit het perspectief van de circulaire, energie-neutrale en natuur-inclusieve transitie, de politiek moet over zijn eigen schaduw heen durven stappen, benader projecten niet generiek, maar gebieds- en projectgericht en noodmaatregelen kunnen niet alle problemen oplossen. Ondanks dat het bouwproces voor een relatief klein deel (circa 2,4%) verantwoordelijk is voor de stikstofuitstoot in Nederland is de boodschap aan de bouwsector: ook in de bouw geldt dat terugdringen van de uitstoot móét.

Een duidelijke boodschap. Alle hoop voor de bouw op snelle noodmaatregelen en mogelijk zelfs ontheffingen was daarmee vervlogen. Geen mooier moment denkbaar om met deze Versnellingstafel direct vanuit deze boodschap te reageren en te gaan handelen.

DRIETRAPS REDENEERLIJN

De deelnemers aan de Versnellingstafel hanteerden in hun discussie de volgende trapsgewijze redeneerlijn:
1. Voorkom uitstoot van NOx in de bouwproductie en gebruiksfase;
2. Als voorkomen niet mogelijk is: gebruik duurzame energie (zonder NOx-uitstoot) voor productieprocessen en bouwplaatsmaterieel;
3. Als voorkomen niet mogelijk is evenals gebruik van duurzame energie: maximale reductie van resterende uitstoot van NOx in de bouwproductie en gebruiksfase.

De deelnemers aan de Versnellingstafel zijn zich ervan bewust dat je alleen met het benoemen van concrete maatregelen de gewenste resultaten nog niet gerealiseerd hebt. Daarvoor is het ook noodzakelijk om:
1. Ruimte te hebben om de maatregelen toe te kunnen passen;
2. De lead te leggen bij partijen die een en ander in gang kunnen zetten;
3. Elkaar te stimuleren in het bereiken van de doelen.

Meer in detail:

VOORKOMEN VAN UITSTOOT, DUURZAME ENERGIE GEBRUIKEN, REDUCEREN RESTERENDE UITSTOOT

Voorkom uitstoot van NOx in de bouwproductie en gebruiksfase

• Optimaliseer de bouwlogistiek: slimme bouwlogistiek kan heel veel vervuilende ritten van vrachtwagens en busjes besparen (schatting reductie: 45 – 70 %) [1]. Door dit niet per project, maar gezamenlijk op gebieds- of stedelijkniveau te regelen;
• Industrieel bouwen: produceer complete prefab afgemonteerde bouwcomponenten in fabrieken onder geconditioneerde omstandigheden;
• Lichter bouwen: minder grondverzet, minder funderen, minder kraanbewegingen en inzet van kleinere en elektrische kranen.

Gebruik duurzame energie (zonder NOx uitstoot) voor productieprocessen en bouwplaatsmaterieel

• Stop met het gebruik van dieselaggregaten; eis energie uit duurzame bronnen (elektrisch of –op langere termijn- groene waterstof);
• Zet in op elektrisch bouwmaterieel (kranen, rijdend materieel) + groene stroom
• Zorg meteen bij de start voor (groene) E-netaansluiting op de bouwplaats (betere afstemming met nutsbedrijven).
• Aardgasloos wonen is de norm: verbied palletkachels en kachels die biomassa verbranden.

Maximale reductie van resterende uitstoot van NOx in de bouwproductie en gebruiksfase.

• Emissie-arme bouwlogistiek: maak gebruik van overslaghubs op enige afstand van de bouwplaats waarvandaan met elektrisch vervoer de materialen naar de bouwlocatie getransporteerd worden [2];
• Emissiearme bouwplaatsinrichting en –planning: denk beter na over een emissiearme inrichting van de bouwplaats en houd rekening met NOx-emissies bij de bouwplanning;
• Voorkom het stationair laten draaien van machines (standaard start/stop-systeem)
• Verbied dieselmotoren voor al het bouwmaterieel onder de EURO VI-norm; er zijn voldoende alternatieven [3]
• Verplicht katalysatoren en innovatieve stikstofafvangers voor al het bouwmaterieel;
• Vang stikstof zoveel mogelijk af op bouwplaats of directe omgeving (overdekt bouwen, bouwschermen met Titaniumdioxide TiO2 (welke de omzetting van NOx in NO2 verzorgen)

MEER URGENTIE EN COÖRDINATIE

Om de bouw vlot te trekken is urgentie en coördinatie over de bouwopgaven heen nodig en moet de overheid zijn rol pakken. Een breed gedragen beeld van de stikstofuitstoot van de bouw (bouw- en gebruiksfase) is daarbij een voorwaarde. Gebieds(regie) die de implementatie van genoemde maatregelen organiseert en de nakoming ervan afdwingt. Alleen zo kan op korte termijn, wellicht al binnen een half jaar, project voor project ontheffing worden verleend op basis van de belofte nul NOx-emissie.

ALLE PARTIJEN AANZET!

Algemeen

• Er is meer inzicht nodig waar de verschillende emissies nu plaatsvinden in het bouwproces. Zowel voor NOx, fijnstof, alsook CO2;
• Er is behoefte aan een verdere uitwerking van de quick wins en de mogelijke alternatieven;
• Ontwikkel een NOx-reductieboomstructuur, zodat direct duidelijk is aan welke knoppen je kunt of moet draaien om stikstofuitstoot te voorkomen of te reduceren;
• Deze NOx-boom kan als basis dienen voor een meer ontwerpgerichte rekentool die vervolgens ook gebruikt kan worden als bewijslijst voor het vergunningstraject;
• Richt je je op stikstofverlaging, richt je dan ook op andere milieubelastende emissies.

Opdrachtgevers

• Opdrachtgevers hebben een belangrijke sleutel in handen op weg naar de emissienul bouwplaats. Zij moeten een stikstofnorm specificeren in hun tenders;
• Partijen geven aan dat de industrie pas gaat ontwikkelen als het hen gevraagd wordt (zij geven nu aan dat dat nu niet het geval is);
• Opdrachtgevers moeten er ook gericht op toe zien dat bouwbedrijven zich hieraan houden.

Bevoegd gezag

• Bevoegd gezag sta open voor vroegtijdige overleggen over de passende beoordeling die in het kader van een vergunningaanvraag wordt opgesteld, zodat aanvragen in een keer raak zijn; Bevoegd gezag sta open voor de door de opdrachtgever namens de vergunningaanvragen te staven conclusie, dat als gevolg van het bouwproject geen sprake is van toename van stikstofemissie danwel stikstofdepositie. Leidend tot de conclusie dat een vergunning Wnb niet nodig is.

Bouwbedrijven en koepelorganisaties

• Er zijn allerlei mogelijkheden die nu nog niet benut worden, benut die;
• Een betere planning en organisatie kan al veel stikstofemissie tegengaan (bijvoorbeeld procesplanning, plaatsing elektriciteit etc.)

LATEN WE HET GAAN DOEN!

De Verstedelijkingsalliantie daagt projectontwikkelaars uit om met De Bouwcampus en de deelnemers aan de Versnellingstafel zo snel mogelijk een, door de Programma Aanpak Stikstof (PAS) uitspraak, vastgelopen woningbouwproject te gaan herbeoordelen zodat er weer woningen gebouwd kunnen gaan worden.

Bekijk hier de factsheet Stikstofemissies.



* De Verstedelijkingsalliantie is opgericht met als doel om de versnelde ontwikkeling van woningbouwlocaties mogelijk te maken. De alliantie bestaat uit de gemeente Delft, Rijswijk, Leiden, Dordrecht, Rotterdam, Schiedam, Den Haag, Zoetermeer en wordt ondersteund door de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH) en de Provincie Zuid-Holland. Wethouder Revis van de gemeente Den-Haag is het boegbeeld van de Verstedelijkingsalliantie.

Bronvermelding
[1] tno innovation for life, duurzame bouwlogistiek voor binnenstedelijke woning- en utiliteitsbouw:
ervaringen en aanbevelingen
[2] https://www.logistiek.nl/distributie/nieuws/2019/05/emissieloze-bouwlogistiek-in-rotterdam-van-start-101168041 
[3] https://www.logistiek.nl/logistieke-dienstverlening/artikel/2018/12/de-alternatieven-voor-diesel-dit-zijn-ze-101166326