Verkenningsgesprek rioolvervanging i.c.m. energietransitie

Verkenningsgesprek rioolvervanging i.c.m. energietransitie

Donderdagmiddag 15 februari is een verkenningsgesprek georganiseerd voor partners van De Bouwcampus over het onderwerp ‘Binnenstedelijke rioolvervanging in combinatie met de energietransitie’. Vraaginbrenger was Marten Klein van Ingenieursbureau Amsterdam. Zijn uitdaging is om in de bestaande stad met een woningvoorraad van 400.000 woningen het riool te vervangen, de energietransitie te realiseren, het drinkwater te kunnen aanleveren, de digitalisering te kunnen faciliteren en al die voorzieningen ondergronds goed te managen en te onderhouden. Onder leiding van Anneke Witte, De Bouwcampus, werden ideeën verkend om nieuwe, toekomstbestendige systemen te ontwikkelen waar inspirerende business cases uit voort kunnen komen. Het was een goede kick-off! Zo wordt er concreet aansluiting gezocht met De Bouwagenda. Jacolien Eijer van NL-Ingenieurs neemt het voortouw om dit vraagstuk verder te brengen.

De aanleiding

De energietransitie, de klimaatverandering en het sluiten van grondstof cirkels vragen om een nieuwe, samenhangende, andere (semi)publieke infrastructuur. De hypothese is dat als je alle bestaand publieke infrastructuur in een gecoördineerde slag zou vervangen je: innovatie aanjaagt, maatschappelijke kosten reduceert, flexibiliteit van het systeem vergroot, de transities versnelt. Daarvoor is het nodig de inframix van de toekomst te bepalen, een overgangsstrategie te formuleren. Zo creëer je een platform waarop bedrijven kunnen excelleren en concurreren. Het vraagt in de initiële fase om een zelden vertoonde eendrachtige samenwerking van bouwbedrijven, ingenieursbureaus, kennisinstituten, infraproviders en toeleveranciers. Daarover gaan we met elkaar in gesprek om een begin te maken met het ontwikkelen van nieuwe, toekomstbestendige systemen waar nieuwe business cases uit voort zullen komen.

Deelnemers aan het verkenningsgesprek
Marten Klein – vraaginbrenger IBA (Ingenieursbureau Amsterdam)
Cees Buis (Namens A. Martinus, Rondom GWW/Rotterdam / De Bouwagenda)
Gerrit Hasperhoven (Stadsontwikkeling Zoetermeer)
Ed Wesenaar (Ingenieursbureau Alphen a/d Rijn)
Mirthe Snoek (Field Factors)
Laurens Schrijnen (De Bouwcampus)
Ivo van Ophem (AT Osborne / adviseur gem. Zaanstad)
Paul ten Kroode (SWECO)
Giap Tan (Min. Van BZK)
Jacolien Eijer (NL Ingenieurs)
John Martens (Martens Beton en Martens Kunststoffen)  
Raymond Hedges (Uneto-VNI)
Geert Jan Verkade (Building Changes)
Gijsbert Schuur (Antea Groep / COB)

Toelichting

Na een korte voorstelronde, waarbij meteen al tips en adviezen werden gegeven, nam Marten Klein het woord om het thema nader toe te lichten. Zijn vraag aan het gezelschap is gebaseerd op zijn droom, waarbij anders denken en doen centraal staan om de wereld weer een stapje vooruit te helpen als antwoord op de grote vraagstukken.

Hij trapt af met de vraag: 'Hoe zou wat nu is anders kunnen?' 

Hij geeft het voorbeeld dat het huidige rioleringssysteem is ontworpen om 20 mm regen per uur te kunnen verwerken. Door de klimaatveranderingen en de piekregenval is nu 120 mm verwerking per uur noodzakelijk. Daar werd een experiment op gedaan die zou leiden tot een verbetering naar 90mm per uur. Dit resultaat werd niet helemaal gehaald en het gevolg was dat men weer terugging naar 20mm per uur. Dat roept bij Marten grote vraagtekens op. Geen enkele stap gemaakt dus naar een nieuwe norm en alles bleef bij het oude.

Zijn uitdaging is nu: ‘Bouwen doen we in de bestaande stad, met het bestaande areaal, gemiddeld 3 a 4.000 woningen per jaar. Amsterdam heeft een voorraad van 400.000 woningen. Om hier binnenstedelijk het riool te vervangen, de energietransitie te realiseren, het drinkwater te kunnen aanleveren, de digitalisering te kunnen faciliteren en al die voorzieningen ondergronds goed te managen en te onderhouden, daar is inspiratie voor nodig. Een van de knelpunten is het risico op kapitaalvernietiging.”

Kan het dan de helft zo duur worden uitgevoerd? Kan het ook voor ¼? En als dat kan, hoe dan?

Hoe?

Vragen borrelen op in het gezelschap. Vragen zoals: ‘Wat is geld? Het gaat toch om waarde!’ en ‘Waar kan je beginnen?’ en ‘Wat is het nieuwe systeem voor de toekomst?’ Iemand riep: het combineren van de infra in een soort inframix in het riool, zorgt dat niet voor ontploffingsgevaar? En wat zijn daar dan de consequenties van?

Marten geeft een mooi voorbeeld. Ja, dan moet je dus ook gassensoren aanbrengen in je systeem. Onlangs kon hij deze aanschaffen bij Aliexpress voor € 0,67 per stuk. Dus dat zijn de kosten niet.

Goede stellingen gingen over tafel.

  1. Keten beginnen bij de toeleverancier. Waardetoevoeging daarvan wordt nu nog te cynisch beschouwd. Andere waardering voor de producenten is nodig.
  2. Een belangrijke producent van betonnen rioleringsbuizen deelt zijn nationale en internationale ervaringen. Hij vertelt over de inkoop van het Havenbedrijf waar hij kabeltrekputten mag leveren, die volgens de voorschriften 4 doorvoeringen voor de kabels kennen. Ze worden door deze producent geleverd met 20 doorvoeringen. Hij is verbaast dat het Havenbedrijf de enige opdrachtgever is die hierom vraagt, terwijl er overal altijd meer behoefte ontstaat dan waar aanvankelijk rekening mee wordt gehouden.
  3. Niet uitgaan van het oude, maar opnieuw beginnen en de nieuwe ideeën niet koppelen aan geld of verdienmodellen.
  4. De natuur gebruiken i.p.v. kabels en leidingen.
  5. Gewoonte om objectgericht te denken en te kijken. Niet gericht op de lange termijn.
  6. Liever niet eerst experimenteren. Veel instrumentele verbeteringen komen vanuit diverse marktpartijen. We handelen naar principes die niet meer rationeel zijn.
  7. Modulair denken en werken. Nu kijken we naar het systeem. Straat – past in – wijk – past in – stad. Er zullen altijd maat-oplossingen benodigd zijn. Herstructurering op wijkniveau. Voorbeeld: Gemeente Leiden, kijkend naar de ondergrond. Er is weinig ruimte in het gebied voor de nieuwe situatie. Oplossing kost 1 miljoen euro meer (KBA).
  8. Dromen gaat ook over de bovengrond! Hoe ziet die straat er in de toekomst uit?
  9. De Mantelbuizen Putconstructie in Alphen a/d Rijn wordt als voorbeeld genoemd, waar veel van is geleerd, o.a. het verschil in transport- en distributiefunctie. Hoofdstructuur in het midden maakt dat de woningen aan de zijden via een parallelsysteem worden aangesloten.

Hoe houd je de kikkers in de kruiwagen?

Sectoraal versus Integraal. Samenwerking is de enige optie. Een mooi voorbeeld is het MKB-Convenant. Wellicht is hier ook een convenant een goede basis voor. Belangrijk is dat er ook een lerend arrangement komt. Werken vanuit de opgave(s). Bijvoorbeeld sanitatie in relatie tot drinkwater. Dan kun je denken aan:

  • Circulair waterbeheer
  • Afvangen regenwater, zuiveren, opslag (30 meter) ondergronds en gelijktijdig piekbuienbeheer mogelijk. Meerdere eindoplossingen mogelijk maken.

Begin bij een nieuwbouwwijk.

Een probleem dat wordt benoemd is dat niemand verantwoordelijk is, maar dat partijen wel samen moeten werken aan oplossingen ………

Dat vraagt om anders kijken en anders handelen. Dan is het nog niet zo gek om bijvoorbeeld aan Legolisering te denken van Hennes de Ridder. Het gaat hier primair om VERTROUWEN tussen gemeente en keten.

Alles convergeert naar 1 systeem. Kijk naar de Infra, de digitalisering, de telecom, naar Windows etc. Dat vraagt dus om keuze voor 1 nieuw systeem met daarbinnen de VRIJHEID om te variëren op het systeem. Kijk naar Apple/Android en de APP’s.

Innovatie op een onderwerp kun je niet bij 10 verschillende mensen uitvragen. Je hebt geen referentie.

Er is geen één land zo vooruitstrevend als Nederland op dit gebied.

De Klant

  • Wat wil de klant?
  • Wie is de klant?

Dan volgt een interessante opsomming. Als volgt:

  • Nutsbedrijven
  • De gemeente
  • De Burger
  • Niet belangrijk

Vanuit NL-Ingenieurs volgt een mooie inbreng. Zet de beheerder van het systeem centraal!

Die burger heeft geen idee, en wil er ook niet mee belast worden. Pas als er geen gas meer wordt geleverd, en er onvoldoende stroom uit het stopcontact komt, en blijkt dat de koelkast, de kachel, de wasmachine en de stofzuiger het niet meer doen, dan pas raakt het de burger.

Oproep

Er wordt een oproep gedaan om de ideeën die hier worden besproken aan te laten sluiten bij de roadmaps van De Bouwagenda. Deze verkenning wordt gezien als een goede kick-off die verder gebracht kan worden. Er wordt dan ook aangehaakt bij Albert Martinus, trekker bij De Bouwagenda.

Vanuit dit gezelschap een groep aanstellen die verder gaat met het ontwikkelen van de sterke ideeën. Meer decentraal denken. Kritischer zijn naar elkaar en zelf ook meer durven!

Urgentie

De opgave in Amsterdam is om 80 km. riool per jaar te vervangen.

De Bouwagenda

  • Verkenning is start van de Roadmap
  • Amsterdam stelt 1 of 2 wijken beschikbaar en laat de roadmap daarbij helpen.

Startmoment: “Ondergronds Bouwen”

In Nederland worden rioolrechten betaald. Financiering hoeft dus geen probleem te zijn.

Dromen worden overladen met deskundigheid en dat doet iets met de energie en levert belemmeringen op, kanttekeningen. Maak van Kanttekeningen KANSTEKENINGEN

Concretisering

  • Jacolien Eijer van NL-Ingenieurs neemt het voortouw. De scope is de zoektocht naar het besturingssysteem. Welke systeemveranderingen zijn nodig?
  • Amsterdam en Zoetermeer brengen een wijk in. Het thema is Integraal Ontwerpen. De trekker is Albert Martinus.
  • Aansluiten bij ontwikkeling kennisprogramma 2019 vanuit CON (intermediaire kennisinstellingen en onderwijs)Organiseren governance en financiering.

Wat spreken wij af?

  • We gaan voor de droom van Marten Klein. Loslaten, beginnen met een leeg blad en potlood, de pijn erkennen van incompetentie op diverse vakgebieden.
  • Jacolien Eijer neemt de droom mee in het programma. BZK bespreekt financiering met de Bouwagenda. Ook het Terrein van de Toekomst op het Bouw & Infrapark in Harderwijk kan dienst doen om de droom te helpen waarmaken vanuit de Stichting Innovatie Kenniscentrum Nederland.
  • Jacolien Eijer levert input voor een brief aan de Tweede Kamer aan Giap Tan over deze roadmap, voor 28 maart a.s.
  • Jacolien beschrijft de uitvraag voor dit proces en doet een dringende oproep aan een ieder om de juiste stakeholders te betrekken om een volgende slag te kunnen maken.
Ruimte voor experimenteren

Deel deze pagina