Verslag Verkenningsgesprek Deprivatisering

Verslag Verkenningsgesprek Deprivatisering

Aan de vrijdagmiddag borreltafel op de tweede verdieping van De Bouwcampus in Delft schuiven om 16:00 uur vertegenwoordigers van de volgende organisaties aan om gezamenlijk te verkennen wat de juiste vragen zijn om te stellen rond het onderwerp deprivatisering:

  • Alliander
  • AT Osborne
  • HVC
  • Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn N.V.
  • Rijksuniversiteit Groningen
  • Stadsontwikkeling Rotterdam
  • Stichting De Bouwcampus
  • The Faithful Goose
  • Twijnstra Gudde
  • Rijkswaterstaat / TU Delft
Geplaatst: 20 november 2017

Deel deze pagina

Inleiding

Uit binnen- en buitenland sijpelen verhalen door dat het voorbij is met het privatiseren van overheidstaken. Sterker nog, overheden nemen taken terug die eerder waren uitbesteed aan bedrijven. De groeiende golf aan privatiseringen lijkt nu te slinken, maar is dat zo, en waarom? Jurgen van der Heijden (AT Osborne) proefde naar aanleiding van een aantal congressen en een recent internationaal rapport over het terugdraaien van privatisering deze trend. Leon Hombergen (Rijkswaterstaat / TU Delft) werkt bij RWS op de afdeling Innovatie & Markt en geeft aan de faculteit Civiele Techniek les in contractvormen in de bouw. Daarnaast is hij als bestuurder van het Hoogheemraadschap van Delfland nauw betrokken bij het project Harnaschpolder, waar de financieringscomponent uit het contract is gehaald. Reden genoeg voor Jurgen en Leon voor een verkenningsgesprek over vragen met betrekking tot deprivatisering, georganiseerd door stichting De Bouwcampus.

Reacties

Een van de deelnemers geeft aan betrokken te zijn geweest bij de splitsing van een nutsbedrijf in een netbeheerder en een energieleverancier, naar aanleiding van de Wet onafhankelijk netbeheer. De vraag is steeds: wat doe je vanuit publiek en wat vanuit de markt? Een deelnemer heeft een theoretisch model ontwikkeld met betrekking tot energiebeleid. Er zijn een aantal fasen die daarin doorlopen worden. Nu loopt het voor energie vast op een gecentraliseerde commodity. Decentralisatie past daar niet bij. Voor warmte begint de fasering nu opnieuw.

Een andere deelnemer kijkt graag vanuit het systeem van de stad. In dit systeem moet je kijken naar de infrastructuren die zorgen voor de ruggengraat voor het functioneren van de stad. Daarin wil je als gemeentelijke organisatie streven naar een optimalisatie van het systeem. Soms kan met een ingreep in het ene systeem het andere systeem geholpen worden. In het geval van werkzaamheden is het complex. 
Dit is herkenbaar voor een andere deelnemer. Een gesprek over nieuwe mogelijkheden lukt niet door het grote aantal stakeholders.

Iemand uit de groep heeft een boek geschreven over hoe we de samenleving vitaal krijgen en welke rol de overheid, de markt en de gemeenschap hier spelen. Dit zijn drie verschillende waarden die moeilijk te verenigen zijn. De stap voorwaarts is nu om het naar de gemeenschap te brengen (in tegenstelling tot deprivatiseren). Er wordt opgemerkt dat in het geval van de energietransitie nog wel een grote worsteling te zien is in de professionaliseringsslag bij de energiecoöperaties. Daarnaast wordt opgemerkt dat door meerschaligheid en de samenhang in infrastructuren de gemeenschap niet alles kan oppakken. De gemeenschap kan ook niet innoveren. Er is een coördinatiemechanisme nodig.

Wat is het probleem?

  • Naast de overheid is er de markt en de gemeenschap. Over dit trio is er een marktmeester nodig.
  • Het publieke belang is dynamisch. Die dynamiek moet mogelijk gemaakt worden.

China maakt grote stappen dankzij de manier waarop haar macht verdeeld is als volksrepubliek. Onze Westerse democratie heeft als nadeel dat bij urgentie stappen minder snel genomen kunnen worden. Voor het samenspel van overheid, markt en gemeenschap is er een coördinatiemechanisme nodig: een marktmeester. Voor de borging van het dynamische publieke belang is er variatie nodig en interactie. Een continue verstoring. Voor de lange termijn is dit beter.

marktmeester rol

Het is van belang om openheid te creëren in systemen, met duidelijke afspraken en systemen. In de energiesector dagen coöperaties het bestaande systeem uit. Die ruimte moet je wel geven. Door de splitsing van net- en energielevering is openheid ontstaan. Er is een natuurlijke neiging om alles hetzelfde te doen. We moeten het juist verschillend gaan doen en plekken creëren waar het anders mag. Vergemeenschappelijken levert de benodigde variëteit. Daarvoor zijn transparante regels een vereiste. En er is een derde partij nodig die het systeem continu uitdaagt.

Hoe kan publiek domein vergemeenschappelijkt worden? De opgaven moeten het uitgangspunt zijn. Er moet bijgedragen worden aan een collectief. De publieke waarden zijn niet bekend in verband met de dynamiek. Gewezen wordt op Public Value Management. Daarbij wordt in een open proces de publieke waarde bepaald. Daarnaast is het belangrijk de gemeenschap te emanciperen, de infrastructuur van zelforganisatie te faciliteren en ruimte te geven aan initiatieven. Daaraan moeten wel eisen gesteld worden. De ruimte kan ook worden genomen met een beter businessmodel dankzij efficiency. Belangen kunnen elkaar versterken. Dat levert waarde op.

Conclusie

De inhoud van het internationale rapport over wereldwijde deprivatisering matcht niet met de situatie in Nederland. De werkelijkheid is in Nederland veel gelaagder dan privatiseren of deprivatiseren. Er is een derde route ontstaan: communities.

Het is belangrijk om ons bewust te worden van het mechanisme, om goed gesteld te staan voor de nieuwe uitdagingen waar we mee te maken krijgen. Daarbij is het vooral van belang de derde route te verkennen en na te gaan hoe hiermee om te gaan.

Vervolg

Er worden drie lagen geconstateerd in het mechanisme: Context, Strategie en Organisatie. Hoe is de macht verdeeld en volgens welke principes werkt het geheel? Aan de hand van cases zou dit, in een aantal bijeenkomsten, scherp gekregen kunnen worden.
Leon en Jurgen, de initiatiefnemers van dit gesprek, zullen in eerste instantie bedenken hoe het vervolg eruit zou kunnen zien.

MEER INFORMATIE        

Heb jij ook een thema dat je bezighoudt en waar je graag over wilt sparren met verschillende organisaties? Neem dan contact met ons op via info@debouwcampus.nl of 015 20 26 070 voor de mogelijkheden van een verkenningsgesprek op De Bouwcampus.