Samen op ontdekkingstocht langs de zeven stuwen in de Maas

Samen op ontdekkingstocht langs de zeven stuwen in de Maas

Veel sluizen, stuwen en gemalen in Nederland zijn aan vervanging toe vanwege de nadering van hun einde levensduur. Gaan we deze vervangen op dezelfde locatie en met dezelfde functionaliteit of vergt de toekomst een andere aanpak? Aan de hand van de concrete vervangingsopgave van de zeven stuwen in de Maas is de gedachtevorming en kennisontwikkeling hierover op gang gebracht onder de naam Grip op de Maas. In juni 2015 was op De Bouwcampus de eerste bijeenkomst van Grip op de Maas; tevens de eerste praktijkopgave op De Bouwcampus waaraan Rijkswaterstaat in een co-creatieproces samen met experts van de markt, overheden en kennisinstellingen heeft gewerkt. Op 13 maart 2018 vond de Oogstbijeenkomst plaats voor alle betrokkenen en geïnteresseerden. Tijd om de opbrengsten en leerervaringen te delen! Deelnemers maakten tijdens interactieve deelsessies kennis met zowel de inhoud van Grip op de Maas als het proces van co-creatie.

Geplaatst: 27 maart 2018

Deel deze pagina

OP WEG NAAR EEN NOG ONBEKENDE UITKOMST

‘Vandaag nemen we je mee op reis langs de ontdekkingstocht die we de afgelopen 2,5 jaar met een groot aantal van jullie hebben gemaakt langs de zeven stuwen in de Maas’, zo opent Laurens Schrijnen (directeur De Bouwcampus) deze bijzondere bijeenkomst. Leerervaringen van de deelnemers komen aan bod. Een waardevolle oogst, niet alleen voor Grip op de Maas, maar ook voor andere vervangingsopgaven waar we in Nederland voor staan. ‘Grip op de Maas biedt inspiratie om anders te gaan kijken, zowel inhoudelijk als in de manier van samenwerken’, aldus Laurens. Zowel Rijkswaterstaat als de perspectieftrekkers wilden het co-creatietraject graag voortzetten (fase 2) op het neutrale terrein van De Bouwcampus en volgens de werkwijze van De Bouwcampus. Gebaseerd op gelijkwaardigheid, open en transparant. ‘Ik wil bij deze dan ook Rijkswaterstaat en alle deelnemers bedanken voor hun vertrouwen. Het is nogal wat om een proces met elkaar aan te gaan waar je de uitkomsten van te voren niet van weet. Bedankt voor jullie inzet en energie!’.

Experiment

Als dagvoorzitter neemt Katja Oostendorp (procescoach De Bouwcampus) de aanwezigen in vogelvlucht nog even mee door het proces van de afgelopen tijd. ‘We zijn nu op dezelfde plek als waar het 2 juni 2015 allemaal begon. We hadden experts uitgenodigd die denken op systeemniveau, om samen te kijken naar die vervangingsopgave. Deelnemers hebben perspectieven gepitcht en rond die ideeën ontstonden zes gemengde teams. Er zijn vier grote bijeenkomsten geweest in de eerste fase, waarin de perspectieven zijn verrijkt. In december 2015 was daar de eerste oogst!’. Tijdens die bijeenkomst gaf Rijkswaterstaat (RWS) aan dat dit een rijke, inhoudelijke oogst was en dat het proces eigenlijk nog niet klaar was. Dus zo gezegd, zo gedaan: RWS en de zes perspectieftrekkers besloten samen verder te gaan met het traject, waardoor fase 2 ontstond. ‘Dat was nog meer een experiment dan fase 1’, aldus Katja. Er is een aantal bijeenkomsten geweest met de perspectieftrekkers en RWS. Maar ook het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) sloot aan voor de verbinding met het beleid. ‘Het is al eerder gezegd; het was een ontdekkingstocht, en wij wensen jullie voor vandaag ook een ontdekkingstocht. Vraag jezelf af wat jij vanmiddag graag wil ontdekken. En blijf vooral ook open staan voor andere waardevolle dingen die je vindt terwijl je eigenlijk op zoek bent naar iets anders’. 

Oogstbijeenkomst kennismaken

Verwondering en geleerde lessen

DCK 9105 klKatja interviewt drie markante personen die nauw betrokken zijn geweest bij dit traject: Wim van Hengel (inbrenger van de opgave vanuit RWS), Marlène van Gessel (perspectieftrekker ‘Beleving’, werkzaam bij van roosmalen van gessel architecten) en Henry Tuin (perspectieftrekker ‘Adaptieve Maas’ van Arcadis).

Wim start: ‘Bij RWS bogen we ons over de vraag hoe we deze opgave nu moesten aanpakken. Nadat ik in contact was gekomen met De Bouwcampus bleek dat de ideale plek om met dit vraagstuk aan de slag te gaan. Toen we de vraag ‘Is er een optimaler ontwerp dan 1 op 1 vervanging?’ neerlegden was de vraag niet open genoeg volgens de aanwezigen. Wat nu? werd de vraag die we gezamenlijk formuleerden. Dit was de start van de zoektocht. Verder is het ook goed om te beseffen dat Grip op de Maas niet op zich stond. Gelijktijdig speelden andere ontwikkelingen, zoals de nieuwe werkwijze van Rijkswaterstaat voor Vervanging & Renovatie, en Integraal Opdrachtgeverschap bij IenW. Deze ontwikkelingen zaten ieder in hun eigen ontdekkingstocht en hebben elkaar wederzijds beïnvloed.'
Voor een uitgebreidere toelichting: audiofragment Wim van Hengel 'Wat houdt de opgave Grip op de Maas in; waarom deze opgave op De Bouwcampus en wat is de vraag?"

Waarom hebben jullie (Henry en Marlène) deelgenomen aan Grip op de Maas?
Henry vertelt: ‘Technisch is veel mogelijk, maar hoe kan iets beleidsmatig worden ingezet? Daar loop je snel op vast. Toen Grip op de Maas voorbij kwam leek mij dat gelijk interessant. Daar konden we onze alternatieve oplossing voor een adaptieve stuw en adaptief systeem vormgeven!’. Marlène werd getipt door collega’s. ‘Ze zeiden: Er speelt daar iets op De Bouwcampus, dat is echt iets voor jou. Het avontuur sprak mij aan. Er is meer dan alleen de oplossing, er is een beleving. Het co-creatieproces zelf is belangrijk. Een proces waar gelijkwaardigheid is en waar we naar elkaar luisteren. Ik vond het heel waardevol, want als je altijd doet wat je gewend bent, dan ontstaat er ook nooit iets nieuws. En dat anders doen begint meteen bij de start!’

Wim, wat heeft het van jou gevraagd, als inbrenger van de opgave, om deze opgave op De Bouwcampus neer te leggen?
‘Ik kwam binnen als opdrachtgever, maar dat moet je wel loslaten. Dat was niet makkelijk, want daarmee laat je ook de regie los. En het is lastig, want er wordt wel naar je gekeken als opdrachtgever. Op De Bouwcampus heb je een andere rol, namelijk als probleemeigenaar’, aldus Wim. ‘Daarnaast vroeg het mobiliseren van RWS-collega’s door Albert en Maarten de nodige aandacht. Het is essentieel dat vanuit de probleemeigenaar mensen actief meedoen in de teams en dat zij vrijuit mogen meedenken en praten.’

Hoe heb jij het traject ervaren Henry?
‘Ik vond het heel positief en heel leuk en het kende ook zijn moeilijke momenten. Van de eerste fase staat mij vooral bij dat je gezamenlijk gaat zoeken naar hoe je je perspectief vormgeeft. Je maakt snel inhoudelijke stappen, daarna werd het lastig. Hoe gaan we nu verder met de ideeën? Hoe zorg je ervoor dat anderen aanhaken? De gang was er wel eens uit, zo voelde het. En als je achteraf terugdenkt is het juist de waarde van fase 2 geweest’, vertelt Henry.
Bekijk het videofragment Henry Tuin waarin hij vertelt hoe hij het co-creatietraject Grip op de Maas heeft ervaren en wat het heeft opgeleverd.

Wat is jouw grootste verwondering of verbazing Marlène?
Marlène vertelt: ‘De open mind die je moet hebben. Zo’n item als ‘Beleving’ bracht heel veel verrassingen teweeg. Het stond eerder niet op de agenda. Een co-creatieproces vergt veel van de mensen. Het is boeiend om te zien hoe iedereen daarmee omgaat. Verschillende disciplines daarin zijn erg belangrijk. En luister ook echt naar elkaar, dan wordt het geweldig.
Bekijk het videofragment Marlène van Gessel waarin zij vertelt hoe zij het co-creatietraject Grip op de Maas heeft ervaren en wat het heeft opgeleverd.

Wat is de waarde van dit co-creatietraject voor jou geweest Wim?
Als je denkt dat je het al weet, dan leer je er niks bij. We hebben mede dankzij Grip op de Maas nu een redeneerlijn ontworpen hoe we stuw Grave kunnen vervangen; geweldig. Bij zo’n proces is het belangrijk je eigen oordeel uit te stellen. Zoek samen, want dat levert zoveel energie en inzichten op, én een verbreding van je blik’, sluit Wim af.
Bekijk het videofragment van Wim van Hengel waarin hij vertelt hoe hij het co-creatietraject Grip op de Maas heeft ervaren en wat heeft het opgeleverd.

Stap uit je comfortzone

Iemand anders die heel actief was tijdens dit traject is Manon Jütte (perspectief Energie & Energiek, strateeg bij Alliander). Ook zij deelt graag haar ervaringen. ‘Ik ben met veel plezier dit avontuur aangegaan. Het was best ingewikkeld in het begin en het was wel spannend om met een uitdaging aan de gang te gaan waarvan je niet weet wat er nu eigenlijk gevraagd wordt. Een co-creatietraject heeft namelijk geen opdrachtgever, maar wel een probleemeigenaar. Co-creëren is een pre-concurrentiele wijze van samenwerken. Om marktverstoring te voorkomen (waardoor het pre- concurrentiële karakter direct zou komen te vervallen) is er alleen een probleemeigenaar aanwezig aan wie je vragen kunt stellen over de maatschappelijke uitdaging van het co-creatie traject. Alle experts die deelnemen doen dit op eigen initiatief en eigen kosten. Iedereen is gelijkwaardig aan elkaar en deelt open alle kennis en kunde. Door de maatschappelijke uitdaging vanuit verschillende experts perspectieven te bekijken, ontstaan nieuwe perspectieven en oplossingen. En dit is waar het bij co-creatie om gaat: boven de eigen expertise uit stijgen en het eigen belang uit te schakelen. Aan het begin van het traject weet je niet wat alle inspanningen gaan brengen. Maar door intensief samen te werken en niet los te laten is er grote kans dat het team nieuwe multidisciplinaire oplossingen en bijbehorende business modellen vindt.
Het is belangrijk dat de co-creatoren dit avontuur aan durven gaan en de oude werkwijzen los durven te laten. Immers, als de maatschappelijke opgaven waar we in Nederland voor staan makkelijk op te lossen waren, hadden we de oplossingen al gevonden. Co-creëren betekent het avontuur aangaan: ‘Stap uit je comfort zone, durf!’ Manon heeft drie oproepen die ze de aanwezigen wil meegeven: ‘Aan de mensen die hierin zijn gestapt: pak samen door in nieuwe co-creatietrajecten. Aan De Bouwcampus: help ons om de lessons learned vast te leggen en deze te ontsluiten en te delen met nieuwe trajecten. En voor de mensen na ons: durf het avontuur aan! Dan kunnen we samen prachtige oplossingen vinden!’

Het perspectief Energie & Energiek heeft geleid tot een schetsontwerp voor een kunstwerk waarin water en energie geïntegreerd worden. Dit kunstwerk heeft de potentie om een heel dorp van elektriciteit en warmte te voorzien! Er worden nu twee pilots voorbereid om deze ideeën in de praktijk te testen. 

Luister naar het audiofragment van Manon Jütte waarin zij uitlegt wat co-creatie is
Luister naar het audiofragement van Manon Jütte waarin zij over het perspectief 'Energie en Energiek': co-creëer mee voor BV Nederland.

Na de inspirerende woorden van Manon Jütte namen de aanwezigen deel aan interactieve sessies. Meer informatie hierover vind je onderaan het verslag.

Oogstbijeenkomst deelsessie1

HET DROOMBEELD VAN JAN HENDRIK DRONKERS

Oogstbijeenkomst Dronkers

In 2015 gaf hij de aftrap van Grip op de Maas: Jan Hendrik Dronkers (toen Directeur Generaal Rijkswaterstaat, nu loco Secretaris Generaal ministerie van I&W en lid algemeen bestuur De Bouwcampus). Ook nu is hij weer aanwezig en met trots vertelt hij zijn verhaal. ‘Toen we startten met Grip op de Maas was dat wel spannend. Wat geef je prijs en wat niet? Wat gaan ze er dan mee doen? Wie doet wat in het proces? Lastig, we moesten aan elkaar wennen. Vol enthousiasme heb ik mijn beeld neergezet, pre-concurrentieel en veel van elkaar leren, maar wordt dat werkelijkheid? Leren we ervan? Bij Grip op de Maas was er wel een probleem, maar nog geen oplossing. En juist als je nog geen oplossing hebt, kun je je ook echt verdiepen in het probleem. Daarbij moet je je rollen even vergeten.’

‘Ik ben ontzettend trots op wat Grip op de Maas heeft opgeleverd en dat het op De Bouwcampus zijn voltooiing heeft gekregen’, vertelt Jan Hendrik. ‘Ik heb een paar co-creatiesessies meegemaakt en de inspiratie droop er vanaf. Diverse partijen verrijkten de opgave. Grip op de Maas sloot aan bij mijn droombeeld wat ik destijds had. Er is zoveel geleerd en het feit dat alle deelnemers dit avontuur zijn aangegaan vind ik erg mooi. De perspectieven zijn meegenomen binnen RWS, dus het traject heeft ook daadwerkelijk iets opgeleverd.’

‘Dit smaakt naar meer. Natuurlijk zijn er ook lastige momenten geweest, maar ik ben trots en tevreden met het resultaat. Laten we het elkaar gunnen om nog meer met elkaar te vernieuwen en te verrijken. Blijf dicht bij elkaar. Want waar kennis dicht bij elkaar zit, en de maatschappelijke uitdaging groot is, is veel ruimte. Als je eenmaal door co-creatie bent geraakt, dan kun je er niets meer tegen doen en levert het veel moois op.’
Luister ook naar het audiofragment Jan Hendrik Dronkers 'Grip op de Maas sluit aan bij het droombeeld dat ik toendertijd had"

Tijd voor ronde twee met interactieve sessies. Meer informatie hierover vind je onderaan het verslag.

Oogstbijeenkomst deelsessie2

Werk aan samenwerken

Tijdens de borrel wordt de bijeenkomst afgesloten met een speciale gast: Bilal Akdeniz (werkzaam bij Heijmans) was actief deelnemer van Grip op de Maas en past co-creatie nu toe in de dagelijkse praktijk op de Zuidas. ‘Voor mij is co-creatie samenwerken. Eerst luisteren, doorvragen, de ander begrijpen en dan pas je eigen standpunt verdedigen. Als je de moeite neemt om goed te luisteren kun je een goede verbinding maken. Samenwerken is een makkelijk woord, maar om het in de dagelijkse praktijk te brengen is lastig. Je moet mensen begrijpen. Het is pas van de grond gekomen toen we elkaar écht leerden kennen. Je moet werken aan samenwerken, het heeft tijd nodig. Durf alles bespreekbaar te maken en sta open voor andere ideeën.’
Bekijk het videofragment Bilal Akdeniz waarin hij aangeeft hoe hij het co-creatietraject heeft ervaren.

Het is pas het begin

‘Grip op de Maas stopt nu op De Bouwcampus, maar het is juist ook het begin van een discussie over wat we gaan vervangen en waarom we de infrastructuur vervangen in Nederland’, vertelt Maarten van der Vlist (werkzaam bij Rijkswaterstaat en verbonden aan De Bouwcampus). ‘Het is nog niet afgelopen. Het is een opkomend thema. En we blijven jullie denkkracht nodig hebben. We zijn met een grote groep mensen en we weten elkaar te vinden. Ik heb er vertrouwen in dat we met elkaar dit soort vraagstukken ook in de toekomst aankunnen.’
Luister naar het audiofragment Maarten van der Vlist 'Dit is het begin van een discussie waarin we onze infrastructuur gaan vernieuwen'

DCK 9254 kl


  • Wim van Hengel

    Vraaginbrenger vanuit Rijkswaterstaat
  • Jan Hendrik Dronkers

    Ministerie Infrastructuur & Waterstaat
  • Henry Tuin

    Arcadis
  • Marlène van Gessel

    Van Roosmalen van Gessel Architecten
  • Bilal Akdeniz

    Heijmans
  • Joris Vijverberg

    Rijkswaterstaat
  • Marijn Alferink

    Student TU Delft
  • Manon Jütte

    Alliander
    Fragment 1
  • Jaap van der Weele

    DIMCO
  • Manon Jütte

    Alliander
    Fragment 2
  • Wim van Hengel

    Vraaginbrenger vanuit Rijkswaterstaat
  • Maarten van der Vlist

    Rijkswaterstaat / De Bouwcampus
Je kunt hierboven scrollen
  • Wim van Hengel

    Wim van Hengel

    Vraaginbrenger vanuit Rijkswaterstaat
  • Jan Hendrik Dronkers

    Jan Hendrik Dronkers

    Ministerie Infrastructuur & Waterstaat
  • Henry Tuin

    Henry Tuin

    Arcadis
  • Marlène van Gessel

    Marlène van Gessel

    Van Roosmalen van Gessel Architecten
  • Bibal

    Bilal Akdeniz

    Heijmans
  • Joris Vijverberg

    Joris Vijverberg

    Rijkswaterstaat
  • Marijn Alferink

    Marijn Alferink

    Student TU Delft
  • Manon Jütte

    Manon Jütte

    Alliander
    Fragment 1
  • Jaap van der Weele

    Jaap van der Weele

    DIMCO
  • Manon Jütte

    Manon Jütte

    Alliander
    Fragment 2
  • Wim van Hengel

    Wim van Hengel

    Vraaginbrenger vanuit Rijkswaterstaat
  • Maarten van der Vlist

    Maarten van der Vlist

    Rijkswaterstaat / De Bouwcampus

Deelsessies en meer informatie

Tijdens de Oogstbijeenkomst waren twee rondes met deelsessies. Deelnemers konden kiezen in welk perspectief zij zich wilden verdiepen of dat ze inspiratie op wilden doen hoe je een co-creatieproces in de praktijk vorm kunt geven. Klik op het onderwerp voor meer informatie en een verslag van de deelsessie.


 Ronde 1

  • Adaptieve Maas 
    Samen co-creëren voor een adaptieve inrichting van de rivier en stuwen.                             
    - Presentatie
    - Verslag
  • Beleving 
    Denk mee hoe we de schier onbenaderbare
    intrigerende kunstwerken, die stuwen zijn, meer maatschappelijke betekenis kunnen geven: van barrière naar betekenisvolle verbinding.
    - Presentatie
    - Verslag
  • Infocratie 
    Een stappenplan voor bestuurlijke vernieuwing.
    De wil en de durf! Een expeditie vol onbereden paden.
    - Infocratie: kern
    - Presentatie
    - Verslag
  • Regioadvies 
    De toekomst is geen toeval.
    Presentatie
  • Co-creatieproces Grip op de Maas  
    Co-creatie in de praktijk.
    Wat leren we van Grip op de Maas?           
    Presentatie
    Verslag

Ronde 2

  • Energie & Energiek 
    Huizen verwarmen met een stuw?
    Een kansrijk idee! Maar hoe organiseren we dat? 
    Presentatie
    - Verslag
  • Maas als hartsrivier  
    Een grote ingreep vergt een groot verhaal: storytelling ingezet als bron voor de ontwikkeling van het nieuwe verhaal voor de toekomst van de Maas.
    - Presentatie
  • Integraal Opdrachtgeverschap 
    Integraal opdrachtgeverschap hoort bij de 21e  eeuw.
    Presentatie
    - Verslag
  • Co-creatieproces Grip op de Maas
    Zie ronde 1


Meer weten? Kijk dan in het co-creatielab